تبین شکل گیری رابطه زوجی(زن و شوهر) در ایران و عوامل موثر در تداوم آن به منظور ارائه مدل پیشنهادی برای پایداری رابطه زوجین ایرانی

explaining the formation of a couple's (husband and wife) relationship in Iran and its Continuity effective factors, in order to present a proposed model for the stability of Iranian couples.

  • جزئیات
  • خلاصه پژوهش
  • تعریف مسئله
  • اهمیت و ضرورت
  • اهداف
  • توضیحات تکمیلی
  • حمایت‌های موردنیاز
  • فایل‌های پیوست
  • پیام‌ها
  • حامیان پیشنهادیه
:   بنیادی
:  
دکترای حرفه‌ای (Ph.D)
روان‌شناسی
روان‌شناسی - روان‌شناسی عمومی
:   17 ماه
:   1399/11/30

بسیاری از پژوهشگران علاقه مند هستند بدانند چه چیزی یک رابطه رضایت بخش را می سازد و چه عواملی باعث می شود افراد در کنار هم بمانند و یا از هم جدا شوند(چدی[1]، 2011،ص213). روابط بین انسان ها شکل دهنده جوامع انسانی است و بقا و سلامت یک جامعه تحت تاثیر روابط انسانی درون آن جامعه قرار دارد. یکی از مهمترین انواع روابط موجود در یک جامعه رابطه بین زن و شوهر به عنوان شکل دهنده کوچکترین و موثر ترین نهاد جامعه یعنی خانواده است. سلامت روابط زوجی نقش تعیین کننده ای در تربیت نسل های بعدی، روابط اجتماعی خارج از خانواده، اقتصاد، فرهنگ و به طور کلی سلامت یک جامعه در آینده دارد. شناخت عوامل موثر در شکل گیری، تداوم ، پایان،کیفیت و میزان از یک رابطه می تواند منجر به ارائه الگوی مناسب برای آموزش، غنی سازی و استحکام بخشی و مشاوره موثر در مورد یک رابطه شود. به عنوان مثال،بسیاری از متغیرهای شخصیت را می توان مورد استفاده قرار داد تا یک رابطه منصفانه را پیش بینی کرد(چدی،2011،ص229) و یا مشکلات زناشویی که اولین بار از دیدگاه نظریه دلبستگی مطرح شده اند. سبک های دلبستگی نگران، هراسان و تحقیر آمیز به ویژه با طیفی از مشکلات زناشویی نظیر برانگیختن تعارضات و حسادت غیر منطقی ارتباط دارنداز عواملی هستند که مورد توجه روان شناسان قرار گرفته اند. از سوی دیگر بر اساس نظریه های تبادل اجتماعی و وابستگی متقابل، مشکلات زناشویی نظیر پیمان شکنی و تعارضات اغلب هنگامی روی می دهند که رابطه نابرابر است(استگ[2]، بونک[3]،روتنگاتر[4]، 2008).هر جامعه برای آن که بتواند در غالب فرهنگ معینی زندگی کرده و ارتباطات متقابل و موفقی داشته باشد گونه های شخصیتی خاصی را که با آن فرهنگ هماهنگی  داشته باشد پرورش می دهد. در حالی که برخی تجربه ها بین همه فرهنگ ها مشترک است، بعید نیست که برخی تجربه های خاص یک فرهنگ در دسترس فرهنگ دیگر نباشد(کوئن[5]، 1938،ص112) نادیده گرفتن تاثیر عامل فرهنگ و شخصیتی در پژوهش های روان شناسی عامل افزایش خطر خطای نتیجه گیری و تعمیم پذیری پژوهش می شود. از این رو نگاه این پژوهش نگاهی فرهنگ وابسته است و قصد دارد در فرهنگ و جامعه ایرانی مقیم ایران به دنبال عوامل موثر در روابط بگردد. به عنوان مثال برای ردیابی تاثیر عوامل شخصیتی از پنج عامل بزرگ شخصیتی ایرانی استفاده می شود تا الگوی به دست آمده با جامعه ایرانی تناسب داشته باشد و بتواند نقش موثری در سلامت، پایداری و افزایش میزان رضایت و پایداری روابط زوجی داشته باشد.



[1] Derek, Chadee

[2] Linda Steg

[3] Abraham P. Buunk

[4] Talib Rothengatter

[5] Bruce  J, Cohen

رابطه زوجی معمولا با هدف شکل دهی یک رابطه پایدار و احساس رضایت از زندگی در یک رابطه شکل می گیرد. اما در سال های اخیر عوامل زیادی باعث شده اند که  زوج ها در یک رابطه ناسازگار قرار بگیرند و رابطه خود را با جدایی پایان دهند و یا این که دست به رفتارهایی بزنند که رابطه و هر دو طرف رابطه را دچار مشکل کند(آردی[1] و مایزورا[2]، 2018).تغییر الگوی پایان رابطه زوجی از مرگ به طلاق دغدغه بسیاری از محققان در حوزه علوم انسانی است و موجب شکل گیری پژوهش های بسیاری در این زمینه شده است(تیموتی[3] و جانسون[4]، 2018).  شکل گیری رابطه زوجی مبتنی  بر آموخته ها و تجارب قبلی افراد و عوامل محیطی است. این تجارب فردی ممکن است با خطا  همراه باشند. رابطه ای به درستی شکل می گیرد که عوامل موثر در شکل گیری آن ها شناسایی و مدیریت شده باشند. برای آموزش  شکل دهی رابطه زوجی به الگوی رابطه زوجی  برگرفته از فرهنگ و ویژگی های روانی، شخصیتی و اجتماعی خاص آن فرهنگ نیاز دارد.

چنانچه عوامل موثر در شکل گیری رابطه و پایداری آن  شناسایی نشوند و الگوی مناسبی در دسترس نباشد ، امکان شکل دهی یک رابطه پایدار زوجی به بخت و اقبال و عوامل سطحی و ظاهری سپرده  و  در نتیجه روابط های زوجی به سرعت با اختلال مواجه می شوند. از سوی دیگر زوج ها با مشکلات فراوان به روان شناس ها مراجعه می کنند و به دلیل فقدان الگوی مناسب و استفاده از الگو های درمان و مشاوره دیگر فرهنگ ها ، تلاش های درمانی با شکست روبرو می شوند. با به دست آوردن عوامل موثر در شکل گیری و پایداری رابطه و ارائه الگوی متناسب با فرهنگ و جامعه ایرانی می توان پیش بینی کرد ، آموزش ها در زمینه رابطه زوجی موثرتر باشد و روابط مطابق با اصول برخاسته از فرهنگ و جامعه ایرانی شکل بگیرد. در نتیجه روابط پایدارتر و کارآمد تر شده و آسیب های ناشی از روابط آسیب دیده کاهش یابند.

در حال حاضر  آمار رسمی سازمان ثبت و اسناد جمهوری اسلامی ایران ، آمار غیر رسمی و مشاهدات میدانی در مراکز  خدمات روان شناسی نشان می دهند روابط زوجی شکست خورده و یا آسیب دیده نرخ افزایشی دارند. این موضوع به این معنا است که شکل گیری روابط زوجی، تداوم و کیفیت آن دچار آشفتگی است و میزان رضایت از روابط روند نزولی دارد. داشتن روابط زوجی  پایدار  و   با کیفیت متضمن سلامت روان و سلامت یک جامعه است.دوک[5] به نقل از اربر[6] و رالف [7](2011) سه وضعیت را برای شکست یک رابطه زوجی پیشنهاد می کند.سرنوشت از پیش موجود، شکست فنی و پایان ناگهانی. در سرنوشت از پیش موجود دو طرف آنقدر ناهماهنگ هستند که شکست اجتناب ناپذیر است. شناسایی عوامل موثر و تضمین کننده رابطه سالم و پایدار زوجی و برخورداری از یک الگوی متناسب با فرهنگ و ویژگی های شخصیتی برخاسته از جامعه ایرانی می تواند مانع از شکل گیری این نوع از روابط زوجی شود. در شکست فنی ، فقدان مهارت مدیریت رابطه زوجی مطرح است. با آموزش مهارت مدیریت رابطه مبتنی بر اطلاعات و الگوی به دست آمده می توان تداوم یک رابطه زوجی را تقویت کرد و در نهایت نتایج به دست آمده می تواند منجر به  افزایش کیفیت و میزان رضایت از یک رابطه شود و قوانینی را در رابطه زوج های ایرانی تعریف کند که مانع رفتارهای پایان دهنده به یک رابطه از قبیل خیانت، فریب کاری و عدم تعهد شود.

رابطه زوجی، تاثیر متقابل با حالات درونی و اجتماعی فرد دارد و ابعاد مختلفی را تحت تاثیر قرار می دهد و یا از ابعاد مختلف اثر می پذیرد. این ابعاد می توانند زیستی، روان شناختی، فرهنگی، شخصیتی، بافتی و معنوی باشند( ویلیامز[8] و همکاران، 2011، ص 5-11).علاوه بر این عوامل نمی توان از ابعاد  اقتصادی و اجتماعی آن نیز غافل شد.در جامعه ایرانی که متشکل از چندین قوم و خرده فرهنگ است، توجه به مسائل فرهنگی و شخصیتی متاثر از بافت زوجین اهمیت بسیاری دارد و چنانچه عامل فرهنگ و شخصیت در نظر گرفته نشود نتایج به دست آمده با خطا همراه خواهد شد و یا تعمیم پذیر نخواهد بود.

مسئله کیفیت و پایداری روابط زوجی را با توجه به اهمیت آن در سلامت فردی و فرهنگی و اجتماعی ایران می توان یک مسئله ملی دانست که نیازمند بررسی دقیق ، موشکافانه و همه جانبه است. این مسئله در همه جای ایران تاثیر گذار است و شامل همه اقوام و گروه ها می شود.چنانچه نسبت به حل وضع موجود رابطه زوجی در جامعه ایرانی توجه نشود و الگوی ایرانی بر اساس عوامل به دست آمده از فرهنگ و جامعه ایرانی به دست نیامده باشد، ممکن است سلامت روانی فرد، فرایند اجتماعی شدن کودکان، نهادهای اجتماعی و مخصوصا نهاد خانواده دچار آسیب شوند و آثار سوء روابط ناسالم زوجی در همه زمینه های فردی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و معنوی در جامعه ایرانی مشاهده شود.



[1] Ardi  Zadrian

[2] Maizura Nining

[3] Timothy

[4] Johnson

[5] Duck

[6] Erber

[7] Ralph

[8] Williams

با توجه به افزایش امید به زندگی و افزایش نرخ طلاق و شکست در روابط زوجی بررسی رابطه زوجی یک هدف مهم به شمار می رود(کار[1] و همکاران، 2014). نگاهی به سایت سازمان ثبت احوال و آمارهای ثبت شده در آن نشان می دهد، از ابتدای دهه نود تا سال نود و شش نرخ طلاق با یک شیب صعودی، رشدی معادل 9/23 درصد داشته است و این در حالی است که در همین زمان نرخ ازدواج با یک شیب نزولی، کاهش 6/43 درصدی داشته است. تعداد طلاق ثبت شده بر حسب طول مدت ازدواج در همین زمان نشان می دهد طلاق های ثبت شده تحت تاثیر کاهش نرخ ازدواج قرار دارد. با این وجود به استثنای طلاق های ثبت شده در ازدواج های یک سال و کمتر از آن که به دلیل کاهش نرخ ازدواج ، نرخ کاهشی داشتند، شیب نمودار افزایش نرخ طلاق بر اساس طول مدت ازدواج از ازدواج ها با عمر دو سال با حدود 2 درصد تا  ازدواج های با عمر 15 سال و بیشتر 41 با  درصد، افزایش داشته است(سازمان ثبت احوال،1397). این داده ها را می توان تنها داده های ثبت شده رسمی در مورد ارتباطات بین فردی در ایران دانست. از سوی دیگر داده های ثبت نشده و مشاهدات میدانی از روابط موازی و خیانت، ازدواج سفید، روابط دوستانه بی سرانجام و هدف نشان از نابسامانی روابط صمیمانه و زوجی در ایران دارد. الگوهای شکل گیری ارتباط زوجی در جامعه ایرانی تحت تاثیر عوامل ناشناخته ای قرار دارد.برای این که جامعه بتواند سطح مطلوب و نظم خود را پیدا کند باید رفتارهایی که صورت الگو به خود گرفته اند ، پیش بینی پذیر باشند و استمرار و ادامه یابند(کوئن، 1938،ص254). چنانچه هدف، برطرف کردن نگرانی های موجود در زمینه فقدان پایداری روابط و آسیب های فردی و اجتماعی روابط نابسامان باشد، ضروری است که مطالعه چند بعدی و عمیق در زمینه عوامل موثر در شکل گیری یک رابطه زوجی سالم و پایدار ترتیب داده شود.فروپاشی روابط زوجی یا مختل شدن آن آثار سوء به دنبال دارد.بی نظمی در روابط جنسی، هرج و مرج در تربیت فرزندان، اختلال در فرایند جامعه پذیری، اغتشاش در جایگاه های اجتماعی، از بین رفتن امنیت اقتصادی از آثار سوء رابطه زوجی ناسالم و آسیب دیده است(کوئن، 1938، ص175-179).  پژوهش و الگوهای موجود عمدتا بر مبنای تحقیقات در دیگر فرهنگ ها ارائه شده است، از سوی دیگر وضع نابسامان روابط زوجی بر اساس آمارهای رسمی و غیر رسمی و مشاهدات میدانی نشان می دهند الگوهای روابط زوجی موجود به دلیل این که نتوانسته اند موجبات اصلاح روابط زوجی را فراهم کنند نیازمند تغییر و باز تعریف هستند.



[1] Carr

این پژوهش با هدف شناسایی عوامل موثر در شکل گیری رابطه زوجی در جامعه ایرانی و چگونگی تعامل یا تقابل این عوامل در به وجود آمدن یک رابطه زوجی طرح ریزی شده است. علاوه بر این شناسایی عوامل موثر در پایداری یک رابطه زوجی ایرانی مورد توجه قرار خواهد گرفت و در نهایت قصد دارد الگویی برخاسته از ویژگی های فردی ، جامعه  وفرهنگ ایرانی ، برای چگونگی شکل دهی یک رابطه زوجی پایدار همراه با رضایت ارائه دهد. بنابراین اهداف این پژوهش را می توان به صورت زیر دسته بندی کرد.

اهداف اصلی

  1. تبیین چگونگی شکل گیری رابطه زوجی در جامعه ایرانی
  2. ارائه الگوی رابطه پایدار زوجی با توجه به ویژگی های فرهنگی و اجتماعی  ایران

اهداف فرعی

  1. شناسایی عوامل موثر در شکل گیری رابطه زوجی در جامعه ایرانی
  2. شناسایی عوامل موثر در پایداری رابطه زوجی در جامعه ایرانی

هدف کاربردی

نتایج این پژوهش در دوره های آموزشی در مدارس مقطع متوسطه، دانشگاه ها، مشاوره پیش از ازدواج ، غنی سازی روابط زوجین، مداخله پیش از طلاق در جامعه ایرانی به کار گرفته شود.

حامیان پیشنهادیه:

بدون حامی