تاثیر ظرفیت اضافی بر نوسانات قیمت نفت با تاکید برکشورهای صادر کننده نفت

Impact Of Additional Capacity On Petroleum Price Fluctuations With Emphasis On Petroleum Exporting Countries

  • جزئیات
  • خلاصه پژوهش
  • تعریف مسئله
  • اهمیت و ضرورت
  • اهداف
  • توضیحات تکمیلی
  • حمایت‌های موردنیاز
  • فایل‌های پیوست
  • پیام‌ها
  • حامیان پیشنهادیه
:   کاربردی
:  
کارشناسی ارشد
علوم اقتصادی
اقتصاد - اقتصاد انرژی
:   4 ماه
:   1398/08/15

یکی از مسائل مهم در بخش نفت، موضوع قیمت نفت و نوسانات قیمت نفت می­باشد، به طوری که هرگونه افزایش یا کاهش غیر­منتظره در قیمت نفت منجر به تغییر درآمدهای نفتی می­شود که این به نوبه خود مستقیماً اقتصاد کشور را تحت تأثیر قرار می­دهد.

این پژوهش تلاش دارد با نگاهی جدید نسبت به بررسی نوسانات قیمت نفت در کشورهای صادر کننده نفت با استفاده از مهمترین و جدیدترین عنصر بنام ظرفیت اضافی (ذخیره سازی) بر مبنای تحلیل نظریه های اقتصادی و رسیدن به قیمت ایده ال و تضمین شده جهت ثبات بازار که بخشی از ماموریت سازمانهای جهانی نفت می باشد. وآیا تحولات کنونی بازار را همانند گذشته فقط به دلایل شوک های نفتی تلقی کرد یا عامل ظرفیت اضافی هم نقش کلیدی وموثری در تغییرات قیمت نفت در بازار جهانی دانست.

یکی از مسائل مهم در بخش نفت، موضوع قیمت نفت و نوسانات قیمت نفت می­باشد، به طوری که هرگونه افزایش یا کاهش غیر­منتظره در قیمت نفت منجر به تغییر درآمدهای نفتی می­شود که این به نوبه خود مستقیماً اقتصاد کشور را تحت تأثیر قرار می­دهد و در صورتی که سیاست‌های صحیح اقتصادی اعمال نشود، منجر به بحران و عدم تعادل­های اقتصادی می‌شود(فطرس، 1395).  اقتصاد جهانی در سال های مختلف نوسانات مثبت و منفی زیادی را در قیمت نفت خام تجربه کرده است. این نوسانات و تغییرات قیمت نفت بر متغیرهای کلان اقتصادی در کشورهای جهان تاثیر گذاشته و اقتصاد این کشورها را با چالش جدی روبرو ساخته است (نظامیوند چگینی، 1391).این تغییرات شدید در قیمت نفت می­تواند بر بازار­ها از جمله بازار سهام در کشوری همچون ایران که یکی از کشورهای عمده صادرکننده نفت می­باشد، اثرگذار باشد (فطرس، 1395). از طرفی عواید حاصل از فروش نفت در کشورهای صادرکننده­ی آن نقش عمده­ای در افزایش رونق و رفاه عمومی این کشورها دارد. این عواید جزء درآمد ملی این کشورها محسوب شده و می­توان آن را هم از طریق سرمایه­گذاری داخلی و هم از طریق سرمایه­گذاری خارجی در راه توسعه اقتصادی به کار برد (مهرآرا و حائری، 1387). ایران با دارا بودن 31/11 درصد  از ذخایر نفتی جهان یکی از غنی­ترین کشورهای نفت خیز و به عنوان چهارمین کشور دارای ذخایر نفتی جهان محسوب می­گردد (نماگرهای اقتصادی بانک مرکزی، 1391). در واقع نفت و درآمدهای حاصل از تولید و فروش آن، عملکرد و کارایی کل اقتصاد را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. بنابراین درآمدهای نفتی نقش استراتژیکی در ساختار اقتصاد ایران دارند. از طرفی، ایران به عنوان دومین تولیدکننده بزرگ در میان کشورهای صادر کننده نفت اوپک، یک عرضه کننده مهم و اصلی نفت در بازار جهانی انرژی است که هم می­تواند بر بازار جهانی نفت اثر بگذارد و هم از آن تأثیر بپذیرد (نماگرهای اقتصادی بانک مرکزی، سه ماهه چهارم،1391) از آنجا که نفت خام نه تنها یک کالای فیزیکی بلکه یک دارایی مالی نیز هست، قیمت آن تحت تاثیر عوامل موثر بر قیمت دارایی های مالی و فیزیکی است. به عنوان کالای فیزیکی قیمت نفت تحت تاثیر عوامل بنیادین عرضه و تقاضا، سطح ذخیره سازی ها و میزان ظرفیت مازاد و به عنوان دارایی مالی متاثر از انتظارات، ریسک، ابزارهای مالی در بزارهای پولی و مالی و فعالیت های بورس بازی است(امیرمعینی، 1390). لذا از جمله عوامل تاثیر گذار در نواسات قیمت نفت ظرفیت های مازاد تولید اوپک می باشد. ظرفیت مازاد تولید به تفاوت بین ظرفیت بهره برداری و ظرفیت تولید که بتواند تداوم داشته باشد و امکان بهره برداری از آن منحصر به کوتاه مدت نباشد گفته می شود. ظرفیت مازاد برای تمامی کشورها و مناطق مختلف که نفت تولید می کنند قابل محاسبه و اندازه گیری است، اما این موضوع بیش تر برای کشورهای تولید کننده ی نفت که عضو اوپک هستند موضوعیت دارد، زیرا سایر کشورها هیچ گونه تعهد و الزامی در کنترل بازار نفت و کنترل عرضه ی خود برای جلوگیری از ایجاد نوسانات شدید در سطح قیمت ندارند، ولی اوپک با کاهش یا افزایش سهمیه تولید اعضای خود امکان تثبیت قیمت ها را در سطح منطقی دارد. کاهش تولید نفت به معنی استفاده نکردن از بخشی از ظرفیت تولید و در اصطلاح افزایش مازاد تولید است، از این رو مبحث ظرفیت مازاد تولید به اوپک اختصاص داشته و تغییر در میزان آن می تواند بر سطح قیمت ها تاثیرگذار باشد. بر این اساس ظرفیت تولید اضافی نقش اصلی را در بازار جهانی نفت بازی می کند، و ظرفیت اضافی اعضای اوپک به ویژه برای توان بالقوه آن برای تثبیت قیمت بازار مهم است. در واقع، "تضمین ثبات بازارهای نفت" بخشی از مأموریت قانونی اوپک است (اکسل[1]، 2018) ظرفیت مازاد تولید یکی از مهمترین ابزارهای توفیق سیاست گذاری های اوپک برای تاثیر بر قیمت و ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضاست.  اوپک با این ابزار قادر است در شرایط خروج ناگهانی بخشی از عرضه از بازار و یا افزایش تقاضای ناگهانی، با افزایش سطح تولیدات که از طریق برداشت از ظرفیت های مازاد تولید امکان پذیز است، کمبود بازار را بلافاصله جبرلن کند و به این شکل جلوی افزایش بسیار زیاد قیمت ها و نوسانی شدن بازار را بگیرد. در حقیقت ظرفیت مازاد در حکم یک سوپاپ اطمینان در بازارنفت عمل می کند که در مواقع کمبود نفت از مقدار آن کاسته شده و هنگامی که بازار با مازاد عرضه مواجه است، افزایش می یابد.ظرفیت مازاد تولید برای تمامی کشورها و مناطق مختلف که نفت تولید می کنند قابل محاسبه و اندازه گیری است، اما این موضوع بیش تر برای کشورهای تولید کننده ی نفت که عضو اوپک هستند موضوعیت دارد، زیرا سایر کشورها هیج گونه تعهد و الزامی در کنترل بازار نفت و کنترل عرضه ی خود برای جلوگیری از ایجاد نوسانات شدید در سطح قیمت ها ندارد، ولی اوپک رسالتی که در تنظیم عرضه و تقاضای بازار جهت مقابله با نوسانات قیمت ها دارد، با کاهش یا افزایش سهمیه ی تولید اعضای خود، به تثبیت قیمت ها در یک سطح منطقی کمک می کند (امیرمعینی، 1390). از طرفی با توجه به این که تغییرپذیری قیمت در بازار نفت خام یک حقیقتی می باشد و جهت تجزیه و تحلیل این بازار نمی توان این عامل را بی اهمیت دانست، همین موضوع لزوم مطالعه نااطمینانی در بازار نفت خام را نشان می دهد. از جمله پیامدهای تغییرپذیری قیمت نفت در بازاز نفت خام، ایجاد ریسک برای کشورهای صادر کننده و وارد کننده این محصول نسبت به میزان درآمدها و هزینه های این کشورها می باشد، که این عوامل می تواند آن ها را با چالش جدی مواجه نماید و این موضوع اهمیت بالای پیش بینی تغییرپذیری را نمایان می سازد (نظامیوند چگینی، 1391).

تاکنون مطالعات تجربی مبتنی بر روش اقتصاد سنجی متعددی در خصوص عوامل موثر بر سطح قیمت نفت خام انجام گرفته است که بر حسب دوره ی زمانی مورد مطالعه، از عوامل بنیادی و غیر بنیادی مختلفی برای تصریح و برآورد مدل استفاده کرده اند. در همه ی این مطالعات توجه ویژه ای به نقش و میران اثرگذاری عوامل بنیادی بر سطح قیمت ها شده لیکن عوامل غیر بنیادی کم تر مورد توجه قرار گرفته اند. یکی از دلایل این مساله، مشکل کمی کردن شاخص های غیر بنیادی و عدم وجود آمار و اطلاعات کافی در این زمینه است که سبب شده در بیش تر موارد نقش و تاثیر عوامل غیربنیادی بر قیمت ها به صورت تحلیلی تشریح شود. مهم ترین عوامل بنیادی به کار رفته در این مطالعات، میزان ذخیره سازی ها نفت خام کشورهای عضو OECD و ایالات متحده آمریکا، تعداد روزهای مورد نیاز برای پوشش تقاضای نفت، میزان ظرفیت مازاد تولید اوپک، مقدار تولید نفت اوپک یا غیر اوپک، نسبت تولید نفت اوپک به غیر اوپک، نرخ رشد اقتصادی جهان یا مناطق مختلف و ارزش اسمی یا واقعی دلار هستند. در مطالعات مختلف بر حسب دوره ی زمانی مورد بررسی و دقت مدل، از یک یا چندین عامل استفاده شده است. اما مطالعاتی که عامل ظرفیت مازاد اوپک را به عنوان یکی از عوامل بنیادی منظور کرده باشند اندک هستند و به چندین مورد محدود می شوند(امیرمعینی، 1390). لذا با توجه به موارد بیان شده و خلاء تحقیقاتی موجود در این زمینه محقق بر آن شد که به بررسی تاثیر ظرفیت اضافی بر نوسانات قیمت نفت با تاکید برکشورهای صادر کننده بپردازد.



[1] Axel

امروزه انرژی نفت به عنوان یکی از منابع تجدید ناپذیر انرژی، جایگاه بسیار مهمی در میان منابع تامین انرژی جهان به خود اختصاص داده است. شناخت ساختار قیمت این کالا همواره مورد توجه پژوهش های اقتصادی بوده و تلاش هایی نیز برای بررسی علت نوسان و پیش بینی آن انجام گرفته است. قیمت نفت به دلیل اهمیت آن در بین بازارهای بین المللی، رابطه ی اساسی با اقتصاد کشورها و موقعیت استراتژیک آن دربین کالاهای اقتصادی، به عنوان یکی از عوامل موثر در اقتصاد بین الملل نقش تعیین کننده ای دارد. بازار نفت با توجه به اهمیتی که برای کشورهای وارد کننده آن از جهت رفع نیازهای صنایع کشورهایشان به انرژی و کشورهای صادر کننده آن از جهت درآمدهایی که از صدور این محصول به دست می آورند از حساسیت بالایی برخوردار می باشد و تغییرات قیمت نفت خام می تواند این کشورها را با مشکلات فراوانی مواجه نماید(نظامیوند چگینی، 1391). همچنین از آنجایی که کشورهای در حال توسعه مخصوصا کشورهای صادر کننده نفت به دنبال صنعتی شدن هستند، بی ثباتی  قیمت نفت برای ان ها داری اهمیت بیشتری است؛ زیرا از یک سو در مسیر صنعتی شدن نیاز آن ها به نفت و انرژی افزایش می یابد و از سوی دیگر برای کشورهای صادر کننده نفت، درآمدهای نفتی، منبع اصلی درآمدهای آن ها است (میرهاشمی دهنوی، 1390) از طرفی هدف اصلي سازمان اوپك از ابتداي تأسيس تاكنون ، مديريت بازار جهاني نفت در برابر افزايش و كاهش قيمت نفت خام و ايجاد يك شرايط با ثبات براي تأمين عرضة نفت در بازار جهاني نفت بوده است . اوپك براي رسيدن به هدف فوق با اتخاذ سياست هاي مختلف، از جمله سيستم كنترل قيمت نفت در يك باند قيمت و يا سيستم سهميه بندي براي اعضاي تلاش كرده است تا به هدف مذكور برسد. همچنين كه ميزان موفقيت اين سازمان در كنترل قيمت هاي نفت و ايجاد ثبات در بازار نفت در برابر شوك هاي بازار نفت و ضرورت وجود آن در بازار نفت براي كنترل بازار و ايجاد ثبات در آن و هم چنين به لحاظ پيشبرد اهداف سياسي، اقتصادي براي اعضاي اوپك از اهميت به سزايي بر خوردار است (شکاری، 1388). پیرامون اثرات نوسانات قیمت نفت بر اقتصاد، تحقیقات مختلفی در ایران و جهان صورت گرفته است.  این در حالی است که تحقیقات کمی به بررسی تاثیر ظرفیت اضافی بر نوسانات قیمت نفت پرداخته است  و خلا تحقیقاتی در این زمینه مشهود می باشد لذا انجام تحقیقی در زمینه تاثیر ظرفیت اضافی بر نوسانات قیمت نفت با تاکید برکشورهای صادر کننده نفت ضروری می باشد.

هدف اصلی

ü     بررسی تاثیر ظرفیت اضافی بر نوسانات قیمت نفت با تاکید بر کشورهای صادر کننده نفت (اوپک)

اهداف فرعی

ü     بررسی تاثیر تولید (عرضه) اوپک بر نوسانات قیمت نفت.

ü     بررسی تاثیر رشد تقاضای جهانی نفت بر نوسانات قیمت نفت.

انجام این تحقیق با استفاده از روش خودرگرسیونی واریانس ناهمسان و به صورت علی است. به این ترتیب که ابتدا مباحث تئوریک و مطالعات تجربی تحقیق به روش کتابحانه ای جمع آوری شده و سپس در مرحله ی بعد با استفاده از داده های جمع آوری شده و با روش های مناسب اقتصاد سنجی سری زمانی به تخمین و شبیه سازی الگوهای مورد نظر تحقیق پرداخته و در نهایت با بهره مندی از استنتاجات آماری به بررسی فرضیات تحقیق اقدام خواهد شد.

چگونگی گردآوری داده ها به این صورت می باشد که میانگین هفتگی بهای نفت سازمان اوپک که از طریق نشریه داخلی سازمان اوپک به تاریخ 4 نوامبر 2008 جمع آوری می شود. میانگین ماهانه بهای نفت سازمان اوپک که از طریق دو منبع (آمار مربوط به استخراج ذخایر نفت خام تحت کنترل دولت­های OECD؛ و مرکز آمار EIA) جمع آوری می شود.

تولید نفت کشورهای عضو که براساس اعلام منابع ثانویه مانند موسسات تحقیقاتی از جمله دو سازمان مشهور در این زمینه آرگوس و پلات جمع آوری می شود. علت این امر غیرواقعی بودن ارقام اعلام شده توسط کشورهای عضو برای اثبات پایبندی به سهمیه های تعیینی است.

سپس به منظور برآورد مدل ابتدا با استفاده از آزمون ریشه واحد، مانایی و نامانایی متغیرهای مدل بررسی می شود.آزمون ریشه واحد یکی از معمولی ترین آزمون ها است که برای تشخیص مانایی یک فرآیند سری زمانی استفاده می شود که خود به چندین روش قابل انجام است. بدین منظور از آزمون دیکی فولر تعمیم یافته (ADF) و فلیپس- پرون(PP) برای تعیین متغیرهای به کار رفته در مدل استفاده می شود. ضمنا با انجام آزمون هم جمعی(هم انباشتگی) جوهانسون - جوسیلیوس[1] در صورت تأیید آن، رابطه بلندمدت بین متغیرها برآورد می­شود.آزمون اثر[2] و آزمون حداكثر مقدار ويژه  [3]دو نوع آزمون براي بدست آوردن  روابط هم جمعی به بررسی این فرضیه می پردازد که صفر مبتنی بر اینکه X مقدار ویژه اولیه مخالف صفر است و بقیه برابر صفر هستند سپس در این مرحله به بررسی وجود و عدم وجود رابطه هم جمعی بین متغیرهای الگو پرداخته می شود.آزمون حداکثر مقدار ویژه، وجود X برادر هم جمعی را در برابر X+1 برادر هم جمعی مورد آزمون قرار می دهد . X برادر هم جمعی زمانی پذیرفته می شود که کمیت آماره آزمون از مقدار بحرانی آن کوچکتر باشد. آزمون اثر، وجود حداکثر X برادر هم جمعی را در مقابل وجود بیشتر از X برادر هم جمعی آزمون می نماید. رابطه هم جمعی را می توان براساس رویکردهای مختلفی از جمله حداقل مربعات معمولی پویا، مدل خودرگرسیونی با وقفه های توزیعی، فلیپس هنس و جوهانسون - جوسیلیوس انجام داد، که در این تحقیق از روش اخیر استفاده خواهد شد.

مالی

تاثیر ظرفیت اضافی بر نوسانات قیمت نفت

این تحقیق می تواند مورد استفاده عاملان اقتصادی فعال در بازارهای انرژی، برنامه ریزان اقتصادی و مدیران حوزه نفت، پژوهشگران، اساتید و علاقه مندان به موضوع تحقیق قرار گیرد.

منابع علمی

تاثیر ظرفیت اضافی بر نوسانات قیمت نفت با تاکید برکشورهای صادر کننده نفت

   این پژوهش تلاش دارد با نگاهی جدید نسبت به بررسی نوسانات قیمت نفت در کشورهای صادر کننده نفت با استفاده از مهمترین و جدیدترین عنصر بنام ظرفیت اضافی (ذخیره سازی) بر مبنای تحلیل نظریه های اقتصادی و رسیدن به قیمت ایده ال و تضمین شده جهت ثبات بازار که بخشی از ماموریت سازمانهای جهانی نفت می باشد. وآیا تحولات کنونی بازار را همانند گذشته فقط به دلایل شوک های نفتی تلقی کرد یا عامل ظرفیت اضافی هم نقش کلیدی وموثری در تغییرات قیمت نفت در بازار جهانی دانست.

حامیان پیشنهادیه:

بدون حامی