طراحی مفصل آئینی –شهری ضلع قبله حرم امام رضا (ع) با تاکید بر حفظ ارزشهای معماری-انسانی حرم مطهر

Designing the Qibla Side of the Shrine as a Connection to the Religious Location with Emphasis on Preserving the Architectural-Human Values of the Holy Shrine

  • جزئیات
  • خلاصه پژوهش
  • تعریف مسئله
  • اهمیت و ضرورت
  • اهداف
  • توضیحات تکمیلی
  • حمایت‌های موردنیاز
  • فایل‌های پیوست
  • پیام‌ها
  • حامیان پیشنهادیه
:   توسعه ای
:  
کارشناسی ارشد
معماری
معماری - مهندسی معماری اسلامی
:   12 ماه
:   1399/11/01

یکی از ویژگی‌های توسعهء فضایی مشهد این است که،برخلاف سایر کـلانشهرهای‌ کـشور‌،توسعهء‌ آن کمتر تحت تأثیر رشد صنعت بوده و بیشتر از رشد بخش خدمات،به ویژه‌ خدمات‌ زیارتی‌،تـأثیر پذیـرفته اسـت.به همین دلیل ساختار اقتصادی،اجتماعی و فضایی شهر مشهد دارای ویژگی‌هایی‌ است‌ کـه بـه طـور عمده به عوامل مذهبی و زیارتی مثل موقوفات،حضور مستمر و انبوه‌ زائران‌،اقتصاد‌ زیارتی،خـدمات زیـارتی و نـهادهای زیارتی وابسته است.از این نظر برنامه‌ریزی و مدیریت حرم مطهر‌ و ساماندهی‌ وضع زائران آن،همیشه از مهم‌ترین مـسائل تـوسعه و مدیریت شهر مشهد بوده است‌.

امروزه شاهد كاهش كيفيت محيط شهري در بافت مركزي پايتخت معنوي ايران هستيم. حرم مطهر حضرت رضا (ع)به عنوان يك محدوده خاص شهري زائران و مراجعان بسياري دارد و از پتانسيلهاي انساني و اجتماعي بالايي برخوردار است و ميتواند يك فضاي شهري مناسب را فراهم كند، ولي به علت مشكلات ناشي از انواع تداخلها سواره و پياده؛ نحوه حضور و حركت زائرين در اين مسيرهاو ساخت و سازهای نامتعارف و چند هویتی بدون در نظر گرفتن اصالت معماری بومی...چهره خيابان های اطراف آن شلوغ و فاقد ويژگيهاي مثبت هويتي است.

میدان ضلع قبله حرم امام رضا(ع) به عنوان نمونه یکی از فضاهای مهم در بافت مرکزی شهر مشهد میباشد که به دلیل موقعیت استراتژیک آن به عنوان یک مفصل شهری هنوز نتوانسته به نحوی شایسته به نیازها مکانی محدوده پاسخ دهد. در پژوهش حاضر سعی شده است با شناخت کامل محدوده و نیاز های آن با توجه ویژه به تاریخچه بومی و با بهره گیری از اصول شهرسازی ایرانی -اسلامی مستخرج ازادبیات غنی و فاخر این سرزمین به عنوان نماد فرهنگ ، اصالت و هویت ملی، طرحی متناسب با الگوی رفتاری مخاطب(زائرین و مجاورین) و نیاز مکانی خاص (به عنوان مفصل شهری) ،راهکارهای طراحی ارائه گردد.

وجود حرم مطهر امام رضا(ع) به عنوان هسته مرکزی شهر مشهد برای این شهر شرایط ویژه ای را ایجاد می کند و آن را از تمامی شهرهای کهن ایران مجزا مینماید.هسته مرکزی شهر مشهد را میتوان به سه عرصه قابل شناسایی تقسیم کرد (عرصه قدسی، عرصه شهری، عرصه مفصلی) هر یک -دارای ویژگی ها و ارزش های خاص خود هستند. محدوده قدسی دارای ارزش بسیار بالای مذهبی معنوی و تاریخی است و عرصه شهری به عنوان بافت قدیمی شهر قابل شناخت و بررسی است. اما عرصه مابین به عنوان یک فضای عمومی یک عرصه استرتژیک است که دارای ارتباط بی واسطه با دو فضای یاد شده بوده و باید به گونه ای عمل کند که پیوند دهنده دو فضایی باشد که ماهیتاً با یکدیگر بسیار متفاوت هستند. شناخت ویژگی های این فضا بسیار با اهمیت است زیراحدفاصل میان دو عرصه متفاوت است و باید از ویژگی های هردو تاثیر پذیر و در عین حال در هر دو تاثیر گذار باشد. شناخت این مسئله ما را در شناخت این موضوع یاری می کند که چگونه اعتقادات مذهبی پیشینیان ما در جریان شهرسازی و معماری تاثیر گذار بوده و منجر به ایجاد فضاهای شهری با هویت گشته است. اما امروزه شکل بافت های قدیم ما حاکی از عدم توانایی در انطباق با تغییرات کالبدی جدید است. با وجود پیشرفت های زیاد علمی طرح های ارائه شده در این محدوده نتوانسته این مهم را به مانند قبل محقق سازد. گسست و ناهماهنگی در مرکز شهر و اغتشاش ناشی از آن ناظر را از برقراری ارتباط معنوی با این مرکز قدسی بازمیدارد. برای رفع این مشکل ضرورت مسئله ایجاب میکند تا مولفه های این فضا را با بررسی سیر تاریخی آن و شناخت تاثیرات طرح های ارائه شده برای محدوه در آن را شناسایی کنیم تا بتوانیم فضای شهری غنی و با ارزشی داشته باشیم تا قادر باشد فردی را که پس از عبور از فضای شهر در آن قرار گرفته آماده حضور در فضای قدسی حرم مطهر نماید. با وجود اهمیت بسیار زیاد فضاهای عمومی در شهر و نقشی که این فضای مفصلی می تواند در ساختار شهر و در پیوند شهر با مجموعه حرم داشته باشد در اکثر طرح ها مورد بی توجهی قرار گرفته است و اکثر توجه طرح ها معطوف به مسائل و مشکلات نوسازی و بهسازی بافت و مسائل ترافیکی محدوده بوده است. اما بررسی و شناخت طرح های توسعه و نوسازی و بهسازی ارائه شده برای این بخش دارای نکات قابل تامل بسیاری است و نقد و بررسی این طرح ها موجب شناخت مسایل چندبعدی و متفاوت پیش روی این مجموعه خواهد شد و به این مهم کمک می کند تا بفهمیم چرا بافت در سیر تاریخی تعادل خود را از دست داده و دلایل شکست یا موفقیت هر طرح رابشناسیم تا طرح هایی که در ادامه ارائه میشوند رفع کننده نواقص و کاستی ها بوده و نقاط قوت آنرا پررنگ تر نمایند.

هدف اصلی:

طراحی مفصل آئینی -شهری میدان ضلعه قبله حرم مطهر امام رضا (ع) به گونه ای که بتواندپاسخگوی نیاز های استفاده کنندگان از آن باشدودرعین حال همخوانى و ارتباط حداکثرى خود را با عرصه های شهری پیرامون برقرار کند.

6-2. هدف های خرد:

1.       طراحی میدان ضلع قبله متناسب با اصول طراحی فضای (بست) در بافت پیرامونی فضای حرم مطهر در طول تاریخ

2.       شناخت ارتباط فضای مفصل با فضای شهر و فضای حرم مطهر

حامیان پیشنهادیه:

بدون حامی