بررسی میدانی شدت تبخیر از سطوح آبی شهرستان جیرفت و ارائه راهکارهای کنترلی مبتنی بر ظرفیت منطقه

A field study of evaporation from water surfaces and propose regional capacity based solutions in Jiroft

  • جزئیات
  • خلاصه پژوهش
  • تعریف مسئله
  • اهمیت و ضرورت
  • اهداف
  • توضیحات تکمیلی
  • حمایت‌های موردنیاز
  • فایل‌های پیوست
  • پیام‌ها
  • حامیان پیشنهادیه
:   کاربردی
:  
دکترا
مهندسی کشاورزی
مهندسی آب (آبیاری و زهکشی)
:   12 ماه
:   1399/06/31

این مطالعه به صورت میدانی در مزرعه پژوهشی دانشگاه جیرفت صورت می­گیرد. پژوهش به صورت طرح کاملا تصادفی در قالب 16 تیمار (پوشش مصنوعی، پوشش طبیعی و شاهد؛ درصد پوشش 10، 25، 50، 75 و 100   درصد) و  سه تکرار انجام می­شود. از ظروف استوانه­ای سرباز به قطر 40 سانتی­متر برای بررسی میزان تبخیر استفاده می­شود. این ظروف از جنس پلاستیک مستحکم می باشند. به منظور  تطبیق ضرایب تبخیر با میزان تبخیر تشتک استاندارد، یکی از ظروف مذکور در محل اداره هواشناسی جیرفت در مجاورت تشتک تبخیر استاندارد قرار داده می­شود که قرائت­های مربوط به آن توسط کارشناس اداره هواشناسی به صورت روزانه انجام می­شود. قرائت تبخیر و دما به صورت روزانه راس ساعت 10:30 صبح به وقت محلی (ساعت 6  صبح به وقت گرینویچ) از تمامی ظروف تبخیر صورت می­گیرد. برای قرائت میزان آب تبخیر شده، یک اشل مدرج با دقت 1/0 میلیمتر بر روی تمامی ظروف چسبانیده می­شود که میزان افت سطح آب از طریق آن قابل اندازه گیری است. پوشش توری سیمی بر روی مجموعه ظروف طوری قرار می­گیرد که امکان نشستن پرندگان بر روی ظروف و آشامیدن آب برای آنها فراهم نباشد. داده­های اندازه گیری شده به همراه داده­های متناظر که در اداره هواشناسی جیرفت ثبت شده است برای تجزیه و تحلیل­های پژوهش مورد استفاده قرار می­گیرد.

 

آب شیرین از اساسی­ترین نیازهای جوامع بشری است و چگونگی حفظ و بهره‌برداری از این منبع حیاتی یکی از مهم­ترین چالش­های قرن حاضر محسوب می­شود. با توجه به محدودیت این ماده حیاتی در کره زمین، حفظ منابع موجود و جلوگیری از هدر رفت آن از اهمیت زیادی برخوردار است. بر اساس آمار مجامع بین‌المللی، درصد بالایی (بیش از 50 درصد) از نزولات جوی (به عنوان مهمترین منبع تامین آب شیرین) پیش از آنکه به مصرف موجودات زنده برسد در اثر تبخیر به اتمسفر باز می­گردد و اصطلاحاَ به هدر می­رود. بدیهی است شدت تبخیر در کشورهایی نظیر ایران که بخش اعظم مساحت آن را مناطق گرم و خشک تشکیل می­دهند بسیار بیشتر از مقدار متوسط جهانی است (بیش از 70%)، (علیزاده، 1393). شهرستان جیرفت از مناطق خشک و کم آب کشور محسوب می­شود که به علت تابش زیاد آفتاب، بالا بودن درجه حرارت، طول ساعات آفتابی و وزش بادهای نسبتاَ تند از شدت تبخیر بسیار بالایی به خصوص در فصول بهار و تابستان برخوردار می­باشد. متوسط بارندگی سالانه این منطقه کمتر از یک سوم متوسط جهان است در حالی که متوسط تبخیر آن بیش از 3 برابر متوسط تبخیر کره زمین است. از این رو سالانه میلیون­ها متر مکعب آب شیرین ذخیره شده در مخازن سدها (سد جیرفت)، استخرهای مزرعه، کانال­های انتقال آب و سایر سطوح آبی این منطقه به هدر می­رود. لذا با توجه به محدودیت منابع آب و خشکسالی­های اخیر، استفاده از روش­هایی که بتوانند شدت تبخیر در این منطقه را کاهش دهند بایستی در اولویت کاری محققین و مدیران منابع آب کشور قرار گیرد.

امروزه يکي از مهمترين چالش­هايي که مديريت منابع آب کشور با آن روبرو است، نرخ بالای تبخیر می­باشد که با کمترين سر و صدا در حال تبديل شدن به يک بحران است. اين مهم در شرايطي در حال وقوع است که خشکسالي­هاي پي در پي از يک سو و افزايش روزافزون جمعيت و توسعه پرشتاب صنايع و گسترش فعاليت‌هاي کشاورزي از سوی ديگر، نياز به منابع تامين‌کننده آب شيرين را بيش از هر زمان ديگري حياتي و ضروري کرده است. از این رو بایستی از منابع موجود آب شیرین به نحو پایدار استفاده کرد. کنترل شدت تبخیر از سطوح آبی یکی از روش­هایی است که می­تواند کمک شایانی در حفظ و تامین کمبود آب مناطق خشک با پتانسیل تبخیر بالا بنماید. بر اساس آمار موجود، چنانچه بتوان حدود 10 درصد از تبخیر سالانه را کاهش داد، بسیاری از مشکلات بحران آب کشور کاهش می­یابد.

يافته‌هاي اين پژوهش مي­تواند به عنوان اولين مرحله براي برنامه‌ريزي راهبردهاي توسعه پايدار و همسو با کم آبي و محدوديتهاي طبيعي کشور در جهت تأمين اين مقصود به حساب آيد. بدون شک اولين گام در جهت بهره‌برداري بهينه از منابع آب شیرین، حفظ حجم ذخيره مفيد سدهاي کشور است. پژوهش حاضر با در نظر گرفتن ابعاد عميق سياسي، امنيتي، اجتماعي، اقتصادي و زيست محيطي کمبود آب در کشور که بر اثر خشکسالي‌هاي متعدد و برداشت بي‌رويه از منابع آب‌هاي زيرزميني به وجود آمده است، در تلاش است با ارائه طرحي نو، گامي مثبت در جهت استفاده بهينه از منابع محدود آب شيرين و مواجهه مدبرانه با مسأله کم آبي بردارد. از اين رو، استفاده از نتایج اين پژوهش براي بهبود مديريت و حفظ منابع آب شيرين ذخيره شده در مخازن سدها به دست اندرکاران و مديران صنعت آب کشور توصيه مي‌گردد.

حامیان پیشنهادیه:

بدون حامی