بررسی اثر افت سطح آب بر کیفیت آب زیرزمینی دشت جیرفت

- Assessment of groundwater depletion and its impact on water quality in Jiroft plain

  • جزئیات
  • خلاصه پژوهش
  • تعریف مسئله
  • اهمیت و ضرورت
  • اهداف
  • توضیحات تکمیلی
  • حمایت‌های موردنیاز
  • فایل‌های پیوست
  • پیام‌ها
  • حامیان پیشنهادیه
:   کاربردی
:  
دکترای حرفه‌ای (Ph.D)
مهندسی منابع طبیعی
مهندسی منابع طبیعی - بیابان زدایی
:   12 ماه
:   1399/11/10

دشت جیرفت به عنوان یکی از حاصلخیزترین دشت‌های کشور می باشد که سهم بالایی از تولیدات کشاورزی را به خود اختصاص داده است. در سالیان اخیر، بهره برداری بیش از حد از منابع آب زیرزمینی منجر به بروز شواهد بیابانزایی در این ناحیه شده است که با توجه به اهمیت این موضوع و همچنین افت سطح ایستابی آبخوان جیرفت، در این پژوهش سعی گردیده تا به بررسی تاثیر تداوم افت آب زیرزمینی بر کیفیت آن با استفاده از شاخص کیفی آب زیرزمینی (WQI)پرداخته شود.

-          دشت جیرفت بعنون یکی از حاصلخیزترین دشت های کشور از اهمیت بالایی در میزان تولیدات کشاورزی و حفظ امنیت غذایی برخوردار است. اهمیت این موضوع ارتباط ویژه ای به منابع آب و بویژه آب زیرزمینی داشته به طوری که معیشت ساکنین این منطقه به وضعیت منابع آب زیرزمینی وابستگی دارد.  از یک سو،  افزایش تقاضای آب در دشت‌های پایین دست هلیل رود به همراه تشدید پدیده خشکسالی و از سوی دیگر، خطر وقوع پیامدهای جبران ناپذیر آتی از حیث محیط زیستی، اقتصادی و اجتماعی، ضرورت توجه به خصوصیات کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی را در این ناحیه اجتناب ناپذیر نموده است. با توجه به گزارش ممنوعیت دشت جیرفت (1393-1394) در محدوده مطالعاتی جیرفت، بارندگی کمتر از ده درصد تبخیر و تغذیه کمتر از برداشت سفره باعث افزایش روند افت سطح آب زیرزمینی شده است به طوری که  روند افت سطح آب در منطقه جیرفت حدود 58 سانتیمتر درسال برآورد شده است، بر اساس این گزارش تخلیه از سفره آبدار با استفاده از 1939 حلقه چاه عمیق و 4132حلقه چاه نیمه عمیق و 219 رشته قنات و 488دهنه چشمه صورت می گیرد که تخلیه کل منابع آبی جیرفت حدود  648 میلیون مترمکعب برآورد شده است که بخش اعظم آن به حجم 624 میلیون متر مکعب به مصرف کشاورزی رسیده و مابقی به مصارف شرب و صنعتی اختصاص داده شده است (شرکت سهامی آب منطقه ای کرمان).  با توجه به حجم بالای برداشت از این منابع، در سالیان اخیر شاهد بیلان منفی دشت و افت شدید آب زیرزمینی می باشیم که بررسی و پایش پیوسته کمیت و کیفت آن را ضروری نموده است که در این پژوهش به آن پرداخته می شود. از این رو شاخص کیفیت منابع آب (WQI) به سبب جامعیت و در دسترس بودن پارامترهای آن انتخاب شده است تا ضمن پهنه بندی کیفی آب زیرزمینی در دشت جیرفت به تحلیل نقاط حساس به تنش های کمی وکیفی نیز پرداخته شود.

ارزیابی کیفیت آب و شناسایی عوامل آلاینده و نقاط آلوده در مناطقی که از منابع آب های زیرزمینی برای مصارف شرب و کشاورزی استفاده می‏شود بسیار با اهمیت است. ترکیب شیمیایی آب، تناسب آن را به منظور مصارف انسانی، آبیاری و برای اهداف صنعتی و بیان می نماید. کیفیت آب زیرزمینی در هر منطقه از برآیند عوامل زمین شناسی، اقلیمی و انسانی حاصل می شود که پایش و تقسیر آن کمک شایانی به برنامه ریزان حوضه منابع آب نموده و امکان تصمیم گیری بهینه در خصوص تقاضا و توزیع منابع آب را  در پی خواهد داشت. از این رو، در پژوهش حاضر، شاخص کیفیت آب به عنوان یک استاندارد جهانی جهت تعیین وضعیت و شرایط کیفی آب زیرزمینی در دشت جیرفت مد نظر قرار گرفته است. شاخص کیفیت آب (WQI) ) براي مقايسه كيفيت منابع آبي در يك منطقه مورد استفاده قرار می گيرد و امکان پایش تغييرات  كيفيت آب در منابع آبي به ويژه آب زیرزمینی در مقیاس‌های زمانی مختلف را مهیا نموده است.

باتوجه به تغییرات کیفی آبهای زیرزمینی که می تواند ناشی از فعالیت های انسانی باشد، بررسی و مطالعه این منابع به منظور حفظ کیفیت آنها ضروری است. مطالعات کیفی نشان می‌دهد که کیفیت آبخوان دشت جیرفت دارای نوسانات زیادی بوده است، بطوری‌که نتایج مبین افزایش شوری از شمال به سمت جنوب دشت بوده است (جعفری و همکاران، 1390). خشکسالی های پی در پی و وجود برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی در دشت جیرفت که عموما ناشی از تقاضای بالا در بخش کشاورزی بوده، سبب شده است تا نگرانی های موجود در خصوص کاهش کیفیت آب دوچندان شود. باتوجه به اهمیت آگاهی از کیفیت آب در حفظ، برنامه ریزی و مدیریت این منابع، با انجام این تحقیق کمک شایانی به محققین و برنامه ریزان حوزه کشاورزی و منابع طبیعی  خواهد شد تا از این طریق، ضمن بررسی میزان افت در آب زیرزمینی دشت جیرفت به بررسی وضعیت کیفی آن نیز پرداخته شود.

ü      بررسی و تحلیل اثر افت سطح آب بر کیفیت آب زیرزمینی

ü      پهنه بندی کیفی منابع آب زیرزمینی بر اساس شاخص کیفیت منابع آب زیرزمینی (WQI)

ü      تعیین مناطق حساس یه تنش کمی و کیفی آب زیرزمینی

حامیان پیشنهادیه:

بدون حامی